بافت های فرسوده شهری....معضل یا راه حل...؟

    باتوجه به اینکه شهرسازی کلاسیک تا کنون نتوانسته است بین نقطه نظر های مختلف ارتباط بر قرار کرده و به یک نظریه منسجم دست یابد در هر دوره ای به نظریات جدید و عملکر هایی تک بعدی که گاهی با تناقض و تعارض با نقش انسان و نیازهای او شکل میگیرند مواجه میشویم ، به عنوان مثال تا اواخر دوره قاجاریه شکل غالب شهر ها از الگوهای سنتی رایج ایران صورت میگرفت که با ورود اتومبیل تغییرات شگرفی در بافت و کالبد شهر ها ایجاد شد، فضاهای جدید شهری با ویژگی هایی جدید و منطبق بر ورود اتومبیل و ماشینی شدن در کنار بافتهای سنتی قبل قاجاریه شکل گرفت و شروع به رشد کرد . محلاتی برای رفع نیاز های جدید شهرنشینی  کم کم مهاجرتهای داخلی شهر ها شروع شدو افراد مستطیع به بافتهای جدید نقل مکان کردند و ساکنان کم بضاعت در بافتهای قدیمی ساکن شدند.

"بدون هیچ گونه حس تعلق به مکانی که به آن از روی اجبار روی آورده بودند"

وهمین گونه بود که این بافتهای قدیمی در اثر اهمال در نگهداری و زنده سازی آن به مکانهایی برای انجام اعمال خلاف و پاتوقی برای افراد معتاد و بیمار و بعضاً مکانی برای کسب درآمد افراد با اشتغال کاذب تحت عنوان بافتهایی نا کارآمد و مسئله دار از منظر كالبدي ، عملكردي، اجتماعي و ... تبدیل شدند.

به طور کلی و خلاصه بافت های فرسوده مراکز شهری روی 7 مورد زیر تاثیر بسزایی میگذارند:

1-      مسائل جمعیتی و اجتماعی

2-      مسائل کارکردی

3-      مسائل اقتصادی

4-      مسائل ارتباطی و دسترسی

5-      مسائل زیرساختی

6-      مسائل زیست محیطی

7-      مسائل کالبدی

که هر کدام از این موارد هم مسئول خاص خود را با در نظر گرفتن مشارکت گروهی مسئولین شهری و سازمانهای خصوصی و دولتی میطلبد.

از دیگر مواردی که باعث می شود به مسئله بافتهای قدیمی و فرسوده توجه داشت استفاده از مصالح ارزان و قدیمی در اکثریت غالب ساختمانهاست که ایمنی ساکنان را در هنگام بروز سوانح طبیعی زیر سوال می برد.برای مثال برف سال 1383 استان که در نقاطی که در نقشه ها مشخص شده اند، خسارتهای بسیار زیادی به ساکنان این نواحی وارد کرد بگونه ای که بسیاری ازساکنان کم درامد این مساکن که اکنون به ویرانه ای بیش شبیه نیستند با حصیر و چوب سعی در ابقای منازل خود داشته اند.

*عکسها در آرشیو موجود است  *

ایمن سازی ساختمانها در برابر زلزله برای مثال وجود ساختمانهای بیشتر از 3 طبقه در بافت قدیم بصورت پراکنده ، مشکل عدم استحکام ساختمانها با توجه به اهمیت جان مردم در زمان وقوع زلزله احتمالی ، نسبت به سایر مشکلات موجود بافتهای فرسوده اولویت کاملاً بالاتری دارد.

این نواحی که نیازمند مداخله هوشمندانه و علمی اند، زمانی محل و کانون ثروت و قدرت شهرها بودند ولی در شرایط کنونی در حیث اجتماعی و جمعیتی از ساکنان بومی خود خالی و از نظر  زیر ساخت  و خدمات شهر در سطحی  ضعیف و با نابسامانی کالبدی همراهند.

آرم مخصوص ساختمانهای باز زنده سازی شده-برلین

همچنین مطالعات گوناگون در نواحی کهن و قدیمی شهر ها در ایران نشان می دهد که نحوه برخورد با این نواحی عمدتاً مبتنی برحفظ و مرمت تک بناهای با ارزش بوده و کمتر به برنامه ریزی های مشخص برای باز زنده سازی و باز گرداندن زندگی اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی این نواحی اندیشیده شده است.مسئله ای که خیلی وقت است در شهر های آلمان حل شده است. به عنوان مثال با شناسایی مکانهای دارای ارزش در مناطق قدیمی یا فرسوده و اعطای آن به افراد هنرمند یا محبوب مردمی و ایجاد کلاسهای هنری و ... در جهت باز زنده سازی این بنا ها.

برخی از منابع مورد مطالعه:

1-      در جستجوی هویت شهری رشت/وزارت مسکن و شهرسازی

2-      تحلیل فضاهای شهری /سید حسین بحرینی/ 1378

3-      در پیچ و خم بافتهای فرسوده مراکز شهری/آزاده افشار/1383